طی سالهای اخیردر ایران( یا دست کم درتهران که من زندگی می کردم)،مرسوم شده بود که روز ولنتاین قدیس گرامی داشته شودو به این بهانه،آنها که یکدیگر را دوست می دارند به هم هدیه بدهند.به خاطر دارم که مستندسازی دراواخر دهه هفتاد خورشیدی روز پیش از این روز چهارده فوریه(بیست و پنجم بهمن)به چندین گل فروشی و اسباب بازی فروشی سرزده بود و دختران و پسران جوان را درآستانه این روز در حال خرید شکلات،گل،کارت و عروسک دیده بود و با آنها مصاحبه کرده بود.جالب آن است که بسیاری فلسفه این روز را نمی دانند و اینکه چطورچنین رسمی دهه هاست که مألوف فرهنگ غرب است.پیشتر تصور می کردم که از آنجا که این رسم در فرهنگ ما ریشه ندارد،گرامی داشتن آن هم بی معناست.اما به تدریج جهان بینی ام در این خصوص تغییر کرد و اکنون فکر می کنم که بزرگ داشتن ِ بهانه ای برای ابراز محبت ؛ولو با شاخه ای گل یا یک کارت تبریک یا یک بسته کوچک شکلات،خوب است و دردنیای امروز دیگر کجا می توان دیوارکشید میان فرهنگها،وقتی که دیواربرلن هم فروریخته است؟اکنون دیگر بسیاری خرده فرهنگها هم جهان شمول شده اند.
اما دانستن تاریخچه و فلسفه این روز هم خوب است.درسده سوم پس از میلاد،کلاودیوس دوم،فرمانروای روم باستان،با تحمیل فرضیه خود نطفه این مناسبت را بارورکرد.وی معتقد بود که مردان مجرد بهترازمردان مزدوج می جنگند و بنابراین ازدواج را به سبب جنگهای مکررجاری،برای سربازان قدغن کرد.اما عشق شماری از سربازان آنها را به ازدواج مصمم می ساخت.دراین میان،کشیشی به نام ولنتاین به احترام این عشق حاضرشد که این عشاق را مخفیانه به عقد محبوبانشان درآورد.او که خطر این کار را به جان خرید،با ازپرده برون افتادن این راز دستگیر و به اعدام محکوم شد.در مدتی که محبوس بود و در انتظار اجرای حکمی که برایش تعیین شده بود،عاشق دختر زندانبان شد و برای او نامه های عاشقانه می فرستاد.او همیشه نامه هایش را با عبارت"ولنتاین ِتو" به پایان می برد.این ولنتاین و سه روحانی مسیحی دیگر که همین نام را داشتند،قدیس و شهید شناخته شدند.روزکشته شدن ولنتاین حدود چهارده فوریه بوده است.نام این روز و عبارت مشهور" ولنتاین تو" که پایین نامه های عاشقانه و کارتهای تبریک ابراز علاقه چهاردهم فوریه می آید،ریشه دراین امضای آخرنامه دارد.اما بقایای کالبد ولنتاینهای قدیس شهید تا سده نوزده میلادی یافت نشد.درآن زمان و در سه شهر اروپایی رم،دوبلین و گلاسگوبازمانده این پیکرها پیدا شد. به همین بهانه نیزاز سال 2002 یعنی شش سال پیش،درگلاسگوجشنواره ای به نام و پاس عشق برگزار می شود.
بزرگداشت روزولنتاین قدیس(سن ولنتاین) از سال 1840رسماً رقم خورد و به نام روز ولنتاین شهرت یافت.تادهه گذشته کشورهایی که از آن زمان این روز را گرامی داشته اند،آمریکا،کانادا،مکزیک،استرالیا،فرانسه و انگلیس بوده اند.اما با دگردیسی جهان و درآمدن آن به شکل دهکده ای جهانی،مرزهای فرهنگی معنای خود راتا اندازه ای از دست داده اند.چنین است که دامنه نکوداشت عشق و دوستی گسترده تر شده است.دراین میان عربستان سعودی کشوری است که علناً به تحریم این نکوداشت همت گمارده و با خریدن وحمل گل و هدیه در این روز به شدت برخورد می کند.درآمریکا از آنجا که کاپیتالیسم،سایه سنگینی برکشور دارد،این رسم تعمیم یافته و به جای عشق صرف،به دوستی نیز نظر دارد و از این روی،تبادل گل و هدیه و شکلات فراترمی رود.برآوردهای رسمی حاکی از آن است که در سطح جهان اندکی بیش از یک میلیارد کارت تبریک در این روزخریداری و مبادله می شود.این آمار رسمی،روزعشق یا روز عشاق رابه لحاظ شمار کارتهای تبریکی که خریده می شود در جایگاه دومین مناسبت جهان قرار می دهد.نخستین البته،کریسمس است که طی روزهای حوالی آن بالغ بر دو میلیارد و ششصد میلیون کارت تبریک خریده و رد و بدل می شود.
پس از کارت البته،شکلات جایگاهی ویژه و مهم به عنوان هدیه روز ولنتاین دارد.از هنگامی که پژوهشهای پزشکی ثابت کرده است که مصرف متعادل شکلات تیره برای قلب و سیستم گردش خون بدن مفید است و از سوی دیگر،به لحاظ روانی براحساس علاقه و عشق تأثیرمثبت دارد،خرید وتبادل این نوع شکلات رواجی بیش از گذشته یافته است.
روح آدمی به عشق زنده است و به تپش دلی که آدمیان دوست داشتنی دیگررا دوست می دارد.ازاین روی،بهانه ای که این عُلقه و عاطفه را باز به یادآورد یا زنده تر کند،نکوست.